Ana Sayfa Bilgezone ZEKİ KARGALAR

ZEKİ KARGALAR

Okuma Süresi: 5 Dakika

Kargalar hakkında neler biliyoruz? Kargalar en zeki hayvanlar kategorisine girer mi? Kargalar ile ilgili bilinmeyen bazı gerçekler münferit araştırmalarla ortaya çıkıyor. Kargalar siyah renkleri, tuhaf sesleri, parlak cisimlere yönelik düşkünlükleri ile sanata ve mitolojiye çoğu kez konu olmuşlardır. Bazı hikayelerde akılsız bir kuş olarak tasvir edilmelerine karşın birçok araştırma kargaların en zeki kuş olabileceğini ortaya koymaktadır.

Zeki karga deneyi ya da zeki karga testi olarak kargaların genel davranış durumuna bir göz atalım. Karga zekası ve siyahın asaletini yansıtan bu kuşun bazı özelliklerine Betty adlı karga üzerinden bakalım.

Zeki Karga Betty

Karganın ismi Betty’ydi. Oxford Üniversitesi’ndeki bir grup bilim insanı, Betty’nin kafesindeki bir teli gagasıyla almasını, yakınlardaki bir nesne desteğiyle bu teli bükmesini ve kancaya eş bir alete çevirmesini hayretler içinde izliyordu.

Bu kanca sayesinde Betty, plastik bir boru içindeki nefis bir ete erişip onu dışarı sürüklemeyi başardı. Böylelikle öğle yemeğini gagasının hakkıyla kazandı. 2002 senesinde Betty’nin bu kısacık şovu herkesi hayrete düşürdü. Bu karga nasıl oluyor da bu kadar karışık bir meseleyi bu denli kolay bir biçimde çözebiliyordu? Bu karganın aklının insanınkiyle yarışabileceğini söyleyenler bile çıktı. Manşetlerde hep Betty’nin akılları karıştıran zihninden söz edilen yazılar vardı.

Ancak Betty öyle ilk anda sanılanın aksine pek de sıradışı bir karga sayılmazdı. Bundan birkaç sene sonra yapılan araştırmalar şunu gösteriyor; Yeni Zelanda’nın kuzeyindeki Yeni Kaledonya adasındaki bu cins kargaların müzmin birer bükücü olduğunu ortaya koydu. Yani genel yaşamda bu karga birçok şeyi büküyorlardı. Betty’i gözlemleyen insanlar, onun bu tutumu karşısında afallamış ve şaşırmışlardı. Zira bu karganın kanca tasarımını oracıkta öylesine düşündüğünü sanmışlardı. Sanki bir mühendisin yeni bir aygıtı icat etmesi gibi mucizevi bir şey gördükleri fikrine kapılmışlardı.

Oysa Yeni Kaledonya kargaları jenerasyonlar boyu yemek toplarken yumuşak dalları kanca gibi bükebiliyorlardı. Başka Bir deyişle Betty’nin şovu bir dahinin dışavurumundan çok, gelişmiş tabiatının olağan bir ifadesiydi.

St. Andrews Üniversitesi’nden Christian Rutz, “Betty’nin tavırsal hünerlerini küçümsemek istemiyorum” diyor ve şöyle devam ediyor:
“Betty’nin o anda o kancayla ne yaptığını görmek dahi çok heyecan vericiydi.”

Kargaların Sorun Çözme Kabiliyeti


Yeni Kaledonya kargaları cücekarga, ekin kargası, alakarga, saksağan ve kuzgun ile aynı kuş familyasına üyedirler. Son senelerde bu cins kuşların beyinleri üzerine çok kez çalışmalar yapıldı. Kimilerinin etkileyici tutumsal marifetlere sahip olduğuna kuşku yok. Ancak zihin net olmayan bir kavram. Böyle bir pencereden bakıldığında bütün olarak bu durum ne anlama geliyor ve nasıl oluyor?

Kargalar

Zeka beyinde gelişiyor. İnsanlar gibi primatların da beyinlerinde neokorteks ismi verilen özel bir tabaka bulunuyor. Bu tabaka sayesinde karışık tutumlar ve davranışlarla karşılaşmak mümkün olabiliyor. Ancak Corvidae ailesinde bu tabaka yok. Bunun yerine zekasal kabiliyetleri olası kılan yoğun biçimde gruplaşmış nöron kümelerine sahipler.

Maharetli Beyinler

Buna dair nasıl bir beyinleri olduğu çok da ehemmiyetli değil; çünkü hem Corvidae ailesi hem de primatlar mesele çözme, elastiklik ya da yeni bir bilgi veya tecrübeyle karşılaşınca hemen değişme ve geçim gösterme gibi esas bazı maharetlere sahipler.

Bu da çakışan evrimin bir hali; başka bir deyişle tamamen değişik evrimsel geçmişe sahip olan cinslerde dahi eş tutum ya da özelliklerin görülmesi muhtemel.

İnsanların kargaların yeteneklerini bereketli görmeleri son derece olağan. Zira kargalar kendi geçmiş yaşantılarında insanları kendilerine ya da başkalarına bir nevi tehdit olarak görüp algılarken, aynı zamanda onlarla irtibat ve iletişim kurmaya da başladılar.

Kaledonya Kargaları

Christian Rutz, üzerinde çalışmalar ve araştırmalar yaptığı yeni kaledonya kargaları olarak bilinen bazı kuş türlerinin olağanüstü becerilerinin bulunduğunu ifade ediyor. Yakın zamandaki gerçekleşen bir araştırmada, Rutz ve takım arkadaşları yeni kaledonya kargalarının kancaya benzeyen aletler yapmaları için özellikle bir çeşit bitki sapını aradıklarını detaylarıyla anlattı.

Yapmış oldukları deneyler neticesinde, kargaların bu bitki saplarını yaprakların veya başka nebat türlerinin altında gizli kalmış olsalar dahi arayıp bulduklarını ortaya koydular. Bu süreç de bu kargaların kendi işlerine yarayacağını bildikleri herhangi bir malzemeyi titizlikle, özenle ve detaylıca seçtiklerini gösterdi. Yani bir nevi kargalar çiviyi baltayla değil, çekiçle çakıyor.

Vahşi doğada, yeni kaledonya kargaları yapmış oldukları aletler yardımıyla deliklerin yahut örneğin ağaç oyuklarının içerisindeki sinek ve böcekleri çekip çıkarabiliyorlar. Bu şeklinde alışkanlıkları, kameralarla çok kere tespit edildi.

Kargalar ve onların sihirli dünyasını ele alırken, bazı hayvanların ötekilerden daha zeki olduğunu, insanların da bu evrim ağacının tepesinde oturduğunu düşünebilirsiniz. İnsanoğlunun hayatta kalabilmek için zekaya ihtiyaç duyduklarına şüphe yok. Ancak bu zihinsel görevlerde en yetenekli tür olduğumuz anlamına gelmiyor. Harvard üniversitesi’nden Dakota Mccoy, şempanzelerin kısa dönem bellek fonksiyonlarının insanlardan çok daha iyi bulunduğunu söylüyor. örneğin bu sayede orman örtüsü altında yiyeceklerin nerede bulunduğunu çok daha kolayca ezberleyebiliyorlar.

Kargalar ve Zihinsel Beceriler

Esasında gerçekte hangi şeyin ve neyin öncelikli olduğunu, önemli olduğunu düşününce hayvanları bir zeka sıralamasına, bir zeka kalıbına koymak son aşamada belki de lüzumsuz bir uğraş olacaktır. Mühim olan, hayvanların kendi ekolojik ortamlarına ne kadar ahenk gösterebildikleri. Zeka da aslında öncelikle uzmanlaşma yolunda bir araç demektir. Kargalar zihinsel becerileri ile kendi dünyalarında bir mental kabiliyet gösteriyor.

Rutz’un ve çalışma arkadaşlarının da belirttiği şekilde, bu kargaların zekasının analizi, hayvanın organik tarihinden bağımsız olarak düşünülemez. Yeni kaledonya kargaları, alet ve benzeri araç gereçleri kullanabilen insan haricindeki tek canlı türü değiller asla. Birçok hayvan da bu yetenekleri zaman zaman ortaya koymaktadır. Mesela papağan, şempanze, timsah ve hatta yengeçlerin dahi bu beceriye sahip oldukları yapılan araştırmalar neticesinde ortaya konmuştur.

Zihinsel beceriler bir hayvanın kendi ortamında hayatta kalmak için gereksinim duyduğu şeyleri yapmasına imkan tanıyorsa, başka hayvanlar da bu yolda başka yöntemler kullanabiliyor. örneğin herhangi bir karga yiyeceğe erişmek için bir alet edevat geliştiriyorsa, bir zürafa da bu yönlü bir erişim için boynunu uzatabiliyor. Ancak akıllı hayvanlar ara sıra doğanın kendilerine dayattığının ötesinde kabiliyetler sergileyebiliyor.

007`nin Becerileri

örneğin, “Hayvan aklının içinde” (inside the animal mind) isimli belgesel dizisinde, 007 adında olan bir yeni kaledonya kargası sekiz farklı adımdan oluşan bir bilmeceyi çözerken görülüyor. Bu, betty’nin kancalı gösterisini epey gölgede bırakan bir performans. Kargalar kompleks sorun çözmede marifetlidir. Böylece bir karganın düşünsel becerilerini kompleks sorun çözmeye iyi mi uyarladığı gözlemleniyor. Bir kuşun vahşi doğa içerisinde başına hiç gelmeyecek bir konum bu kuşkusuz, ancak yine de üstün bir başarı sergileniyor.

007’nin her bir ismimin ne işe yaradığını geçmişte öğrendiğine kuşku yok, sadece tekrar de bunları belli bir sıra içinde uygulamaya geçirmek normal olarak ki daha büyük bir hüner gerektiriyor. Bu durum aynı zamanda, bu kuşun taktik oluşturabileceği ve belli bir ölçüye kadar da planlama yapabileceğinin bir sonucu ve bir göstergesidir. 007 ve onun diğer karga dostları da kim bilir daha ne becerikli ve ne mükemmel işler becerebilir? Bunları bilmememizin tek sebebi onları bu alanlarda test etmemiş olmamız.

Dakota mccoy da kargalar üzerindeki merakını derinleştiriyor ve Christian Rutz gibi o da yeni kaledonya kargaları üzerine çalışmalar yapmaya başlıyor.Son zamanlarda yayımlanan bir araştırma makalesinde, mccoy ve onun takım arkadaşları, kuşların nasıl hissettiğinin alet kullanmasından etkilenip etkilenmediğini göstermeyi hedefleyen bir deney gerçekleştirmiş oldu. Yeni kaledonya kargaları, masanın bir tarafındaki kutuda masanın diğer yanındaki kutuya kıyasla daha çok yiyecek olduğunu anlayacak şekilde eğitildiler. Sonrasında masanın ortasına bir kutu kondu.

Geçmişte yiyecek bulmak için alet kullanımıyla alakalı olan kargaların, bu sonuncu kutuya çok daha kısa süre içinde ulaştıkları görüldü. Bu da alet kullanmanın kargaları daha optimist kıldığına işaret ediyordu.

“ancak bu, kuşların illa ki sevinçli olduğu anlamına gelmiyordu,” diyor Mccoy. Fakat alet kullanımı ile beklenti içinde olumlu bir ilişki olduğunu ortaya koyuyordu.

Kargaların Eğlence Dünyası

Aslen kargalar, yalnız akıllı oldukları için değil, bir ihtimal de zaman zaman akıllarını ancak eğlence peşinde koşmak için kullandıklarından insanlara benziyor olabilir.

Mccoy, üzerinde çalıştığı kargaların bütününün naturel bir meraka sahip olduğunu dile getiriyor. Alet edevatı bir çırpıda kapıyor, gagalarında onlarla oraya buraya uçuyorlar örneğin. Bu Kargalar içinden ek olarak özellikle genç kargalar oyun oynamaya bayılıyor. İnsanlar da bundan farklı değil. “kocaman beyinlerimiz var, fakat onları bilmece bulmaca çözmek için kullanıyoruz. Evrimsel olarak bunun için gelişmedik aslen” diyor mccoy.

Yeni kaledonya kargalarının, tıpkı öteki akıllı hayvanlar gibi farklı mizaçlar ve hafızaları var. Strateji ve taktik geliştirebiliyor, beklenti ve sonuç bekleme süreci içine girebiliyorlar. Aynı zamanda karmaşık sorunları da ele alabiliyorlar.

Bunu olası kılan şey doğal seçilimdir aslında. Ancak hayat gibi kavrayış da bir gereksinimden ötesine hizmet ediyor. Hayvan zekası bu hayvanların birbirinden olağanüstü ve kompleks olguların ortaya çıkmasına da aynı zamanda izin veriyor. Mesela bir goril gözlemleri doğrultusunda insan dilini tanıyabiliyor, onu anlayabiliyor. Bir karga zekası ve bu doğrultuda kurduğu algoritmalarla bulmaca çözebiliyor. Bir papağan da aynı şekilde sahibine şaka yapabiliyor. Kargalar ve onların sihirli dünyası bambaşka…

Bu yazımızdan sonra Dev Penguen adlı bir diğer yazımızı okuyabilirsiniz. Keyifli ve sağlıklı günler dileriz.

Kaynaklar:

Yazan: Seçil Uğureli Soydan

https://tr.wikipedia.org/wiki/Karga

https://tr.wikipedia.org/wiki/Kargagiller

bilgezonehttps://bilgezone.com
Bilim, kişisel gelişim, eğitim başta olmak üzere birçok özgün içeriğe sahip Bilgezone, "Türkiye`nin bilge sitesi" sloganı ile yayın hayatına başlamıştır. Bunun için asıl amacımız kaliteli ve faydalı içerik oluşturarak okuyucularımıza katkı sunmaktır. Saygı ve sevgiler...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Most Popular

CORONA VE İSTİFÇİLİK DAVRANIŞLARI

İstifçilik nedir? Nesneleri, objeleri, eşyaları ihtiyaç olmamasına rağmen biriktirme, istif etme, stoklama davranışına istifçilik denir. Aynı zamanda bu eşyaları saklama ve biriktirme...

DEĞERLİ OLMANIN KARŞILIĞI

Değerli olmak, önemli olmak, değerli hissetmek... Bir şeyin önemi neye göre, kime göre belirlenir? Değer dediğimiz kavram nasıl bir anlayış içerisinde kendini...

DİJİTAL İÇERİK YÖNETİMİ

Dijital içerik (Digital content) yönetiminde dijital olarak tüketilen içeriklerin kişisel gelişim, olaylara bakış açısında yeni perspektifler oluşturması gibi durumlara katkısı oldukça büyüktür....

SALGIN PSİKOLOJİSİ NOTLARI

SALGININ AKIL SAĞLIĞINA ETKİLERİ Akıl sağlığı ve salgın psikolojisi nasıl bir yere doğru ilerliyor? Salgın psikolojisi ile yaşamaya...

Recent Comments

error: İçerik kopyalanamaz!