Salı, Aralık 1, 2020
Ana Sayfa Felsefe THESEUS PARADOKSU

THESEUS PARADOKSU

Okuma Süresi: 3 Dakika

Theseus`un gemi paradoksu birçok filozofun kafa patlattığı bir paradokstur. Paradokslar aleminin bu zorlu paradoksuna kafa yoranların hayli zorlandığı Theseus paradoksu sezgilerimizi hayli zorlayan cinsten.

Theseus`un gemisi paradoksu düşünsel, felsefi ve farklı önermeler doğrultusunda tarih sayfalarında tartışılmış ve ortaya çeşitli fikirler öne sürülmüştür. Theseus paradoksu (Theseus paradox) ile ilgili neler söylenebilir, Theseus paradoksu nedir? Ve neden bu paradoks Theseus`un gemisi (Ship of Theseus) ile betimlenmiş? Gelin bu açmaza (Paradoksa) hep beraber bakalım.

İmkansız Problemler

Hayatımızdaki paradokslar içinde imkansız paradokslar vardır. Matematiksel paradokslar, sonuca asla ulaşılamayan paradokslar ve daha birçok paradoks… Theseus paradoksu da bunlardan biri mi? Vücudumuzun tamamının her yedi yılda bir bütünüyle yenilendiği iddiası gerçekten doğru mu? Yoksa bu bir efsaneden mi ibaret? Evet, bu sadece bir efsaneden ibaret. Çünkü farklı hücreler farklı zamanlar doğrultusunda yenilenme sürelerine sahiptir. Mesela cilt hücreleri birkaç haftada kendini yenilerken, kalın barsak hücrelerinin yenilenmesi ise dört gün sürer. Sinir hücreleri olan nöronlarda bu durum hayat boyunca devam eder.

Şimdi var olan bedenimiz geçen hafta, geçen ay ya da geçen yıldaki bedenimiz ile aynı beden olmasa dahi sanki yine de aynı bedenmiş gibi hissederiz. Ama sahiden de aynı kişi miyiz?

 Theseus Kimdir?

Antik Yunan tarihçilerinden Plutarch, bu farklı düşünce biçimini dile getiren ilk kişidir. Nedir bu düşünce biçimi? Theseus’un Gemisi ya da Theseus paradoksudur. Theseus’un Gemisi deneyinde var olan kahraman da Yunan mitoloji kahramanı ve Atina’nın kurucusu olarak bilinen Theseus`tur. Plutarch’ın bu masal biçimli karakterini onure etmek için kaleme aldığı anlatısı, günümüze kadar ünlü pek çok büyük filozof da dahil olmak üzere birçok kişinin üzerinde kafa patlattığı bir soru özelliği taşıyor.

Theseus paradoksu ve Sorular

Savaş biter ve Theseus’un gemisi Atina Limanına demirler. Ama zaman geçtikçe bu geminin tahtaları ve ahşap kısımları çürümeye başlar. Çürüyen bu tahtalar zaman içinde değiştirilir. Bir gün gelir ve bu geminin bütün tahtaları değiştirilmiş olur. O zaman şu soru sorulur? Theseus’un büyük zaferler kazandığı ve bütün tahta parçaları değişen bu gemi hala şimdi de aynı gemi midir? Eğer aynı gemi değilse hangi andan itibaren Theseus’un gemisi olmaktan çıkarak başka bir gemi olmuştu?

Bazı filozoflar ve felsefe uzmanları bizi biz yapan şeyin bedenimiz olduğunu ifade ederler. Ama buna bakılırsa insanların bedeni zaman içinde değişir. Saçlar beyazlar, cilt kırışır. Yalnızca bedenimiz değil alışkanlıklarımız, davranışlarımız ve zevklerimiz de değişiklik gösterir. Saç modelimiz, kıyafetimiz ve genel görünümümüz de değişir.

Filozofların bazıları da düşünce ve zihnimizin bize ait bir kimlik oluşturduğunu öne sürerler. Ama bu düşünceye farklı filozoflar da şöyle bir düşünce ile karşılık verir; insanın hayata bakış açısı da zamanla değişmektedir. Ünvan, meslek, iş hayatımızdaki pozisyonumuzun ve sorumluluklarımızın kim olduğumuzu belirleyen etmenler olduğunu düşünenler de var.

Fakat öyle bile olsa, gelecek yıllarda başka arkadaşlarımız, farklı bir eş ya da farklı bir çevremiz olabilir. Çocuklarımız bile büyüdükten sonra bizden uzaklaşacaklardır. Ayrıca mesleki kariyerimiz de büyük bir ihtimalle aynı kalmayacaktır. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki ortalama olarak, bir birey hayatı boyunca 5-7 arasında kariyer değiştirme eğilimindedir.

Peki bu durumda bütün bu değişikliklerle beraber sahiden en başta olduğumuz kişi olarak aynı mı kalmaktayız? Eğer aynı halimizle kalamıyorsak, hangi halimiz bizim gerçek bizimizi ifade ediyor?

Yıllar geçtikçe birçok filozof, düşünür, sanatçı ve bilim insanı Theseus Paradoksu ile ilgili başka yaklaşımlar ileri sürdüler ve Theseus Paradoksu`na farklı bakış açıları ortaya koydular.

Bazı filozoflar bir tahtanın değiştirilmesi ve yenilenmesinin o gemiyi geri çevrilemez şekilde değiştirdiğini ileri sürdü. Başkaları ise geminin ilk zamanlardaki halinden geriye en azından tek bir tahta dahi kalmışsa, o geminin tümüyle halen aynı gemi olduğununda ısrar ediyordu.

Farklı Bakış Açıları

17. yüzyılda yaşamış olan İngiliz tarihçi ve filozof Thomas Hobbes, Theseus Paradoksu`na dair şöyle bir önermede bulundu: Theseus’un gemisinden çürüyerek çıkarılan bütün ahşap parçaların tekrar bir araya getirilip bir başka gemi inşa edilebileceğini, yani ikinci bir Theseus’un Gemisi yapılabileceği düşüncesini ortaya attı. Bu durum öylesine çıkmaz bir paradoks hali aldı ki, insanlar asıl geminin hangi gemi olduğuna hayli bir kafa yoruyordu. Theseus paradoksu giderek daha da karmaşık hale geldi.

Bunun doğru cevabı yok. Çünkü adı üzerinde Theseus paradoksu bir çözümlenemeyen, çelişkili ve sonuca gitmesi kısıtlı bir mantık yürütmedir. Theseus Paradoksu`nun bizlere esasında öğretmeye çalıştığı şey, kimliğimiz sağlam bir temel üzerine inşa edilse bile, esasında kimliğimizin sürekli olarak değişmekte olduğu gerçeğidir.

Theseus Paradoksu`nu günümüze uyarladığımızda Theseus`un gemisinin tahtalarını hiç değiştirmeden sigorta yaptırdığımızı düşünelim. Bu durumda sigorta şirketi bütün parçaları değiştirilen ilk Theseus`un gemisini mi, yoksa çıkarılan tahta parçalarından yapılmış olan diğer gemiden mi sorumlu olacaktır? Theseus`un paradoksu gerçekten de hayli tartışılacak olan bir paradoks.

Theseus paradoksu ile ilgili daha çok bilgi almak için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Kaynaklar:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Theseus%27un_gemisi

https://tr.wikipedia.org/wiki/Plutarhos

https://tr.wikipedia.org/wiki/Minotor#Theseus’un_Do%C4%9Fu%C5%9Fu

https://tr.wikipedia.org/wiki/Theseus

Kaynak konular: Paradoks, Theseus’un gemisi, Theseus paradoksu, Theseus’un gemisi paradsoksu, Theseus’ ship, Ship of Theseus, minotor, yunan felsefesi, gemi paradoksu.

Bu yazımızdan sonra Hedefe odaklanmak adlı yazımıza göz atabilirsiniz. Keyifli ve sağlıklı günler dileriz.

Gönüllü yazarımız olmak için lütfen tıklayınız!

bilgezonehttps://bilgezone.com
Bilim, kişisel gelişim, eğitim başta olmak üzere birçok özgün içeriğe sahip Bilgezone, "Türkiye`nin bilge sitesi" sloganı ile yayın hayatına başlamıştır. Bunun için asıl amacımız kaliteli ve faydalı içerik oluşturarak okuyucularımıza katkı sunmaktır. Saygı ve sevgiler...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Most Popular

MENTAL BARİYER KALIPLARI

Mental bariyer nedir? Zihinsel engelleri aşmak kolay mı? Kendimize empoze ettiğimiz ve davranışlarımızı sınırlayan engelleri nasıl yıkarız? Bu soruların cevapları aslında birçoğumuzun yaşadığı, hayatımızda...

Bilge Olmanın İçsel Dünyası

Bilge sözcüğünün terimsel anlamı ve bilgelik olgusunun tanımına bir bakalım mı? Bilgezone olarak konumuz Bilge ve Bilgelik. Bilge ve Bilgelik Nedir? Bilge nedir? Bilge ne anlama...

UTANGAÇLIK DUYGUSUNUN KONTROLÜ

İnsanların bazıları neden utangaç olur? Utangaçlık nasıl bir davranış biçimidir? Gelin utangaçlık nedir? (Shyness) sorularının cevaplarına ve utangaçlığın bilimsel özelliklerine bir bakalım. Utangaçlık, bazı...

Stockholm Sendromu: Katiline Aşık Olmanın Adı

Stockholm sendromu nedir? Stockholm sendromu, rehin tutulan birinin kendisini rehin alan kişi ile yaşadığı diyalog sürecinde ona karşı oluşan duygusal empati ve sempati halidir....

Recent Comments

error: İçerik kopyalanamaz!