Ana Sayfa Davranış Bilimi DİDEROT ETKİSİ VE SATINALMA DAVRANIŞLARI

DİDEROT ETKİSİ VE SATINALMA DAVRANIŞLARI

Okuma Süresi: 5 Dakika

Satınalma davranışlarımızı etkileyen Diderot etkisi aslında üzerinde hayli kafa yorulması gereken bir konu. Diderot etkisi terim olarak bir felsefe insanının ismi ile anılsa da, esasında bu etki satınalma davranışlarına yön veren bir domino etkisi olarak da nitelendirilebilir. Evet bir domino etkisi yaratıyor, çünkü bu etki satın alınan bir eşyanın yanına başka bir eşyayı da alma arzusunu tetikleyen bir süreç. Bu nedenle Diderot etkisi araştırılması gereken ve hatta birçok akademik araştırmaya konu olacak bir tez konusu. Diderot etkisi’ne adını veren Denis diderot’un şu hikayesine kulak verelim.

Yanlış yola girdiğinde, hızlandıkça daha da kaybolursun.

Denis Diderot

Denis Diderot Kimdir?

Langres adlı bir kasabada bir Fransa şehri olan Champagne şehrinde doğdu (1713 – 31 Temmuz 1784). Eğitimini tamamlayıp çeşitli işlerde çalıştıktan sonra çeviriler yaparak uzun süre hayatını sürdürdü. Dönemin ünlü ansiklopedilerini kaleme aldı. Aydınlanma çağının ünlü ve en önemli kişiliklerinden biri olan Denis Diderot felsefesi, aktarımları ve yazdıkları ile Fransız devrimine öncülük eden fikirler üretmiştir. Ünlü bir Fransız filozofu olan Diderot, yaşamının büyük bir kısmını yoksulluk içinde geçirmiştir. Fakat Diderot 52 yaşındayken 1765 senesinde hayatında önemli bir değişiklik oldu. Diderot etkisi (Diderot effecet) denilen davranış modeli, bu orta yaşını süren adamın hayatında bir dönüm noktasıydı.

Diderot 52 yaşındayken kızı evlenme arifesindeydi. Fakat Diderot`un oldukça önemli bir problemi vardı. Diderot maddi sıkıntı içindeydi ve bu yüzden kızının düğün masraflarını pek karşılayamayacak durumdaydı.

Evet, Denis Diderot`un maddi sıkıntıları olsa da, adı ve şöhreti o dönemde hayli iyi biliniyordu. Çünkü yaşadığı zamanın en detaylı ve kapsamlı ansiklopedilerinden biri olan ( Encyclopédie) yazarıydı.

Tam da o dönemlerde, Rusya`nın Büyük İmparatoriçesi Catherine, Denis Diderot’a kütüphanesini ve ansiklopedisini ondan büyük bir para karşılığı satın almayı teklif etmesi maddi problemlerini bir anda ortadan kaldıracak hale getirdi. O dönemin parası ile bu gayet yüklü bir miktardı.

Böylelikle Kızını güzel bir şekilde evlendirdi. Diderot kendisine de küçük ama zevkli bir ödül olarak kırmızı bir sabahlık satın aldı. Fakat sorunlar bundan itibaren başladı.

Diderot etkisi nedir? Gelin hep birlikte bu etkinin ne demek olduğuna ve iş yaşamından, ev ekonomisinden tutun da, para kazanmak ve harcamak arasındaki ilişkiyi doğru tanımlaması adına ne denli bir etki yarattığına bakalım.

Diderot`un Sabahlığı

1769 senesinde ünlü düşünür ve filozof Diderot, yaşadığı bu kırmızı sabahlık satın alma deneyimi sonrasındaki hikayeyi bir makalesinde anlattı. Diderot`un bu makalesi takriben 250 yıl kadar sonra pazarlama uzmanları, psikologlar ve davranış bilimciler tarafından irdelenmeye başlandı. Bu süreç sonrasında Diderot`un yaşadıkları Diderot etkisi olarak adlandırıldı. Peki kırmızı sabahlıktan sonra neler oldu? Devam edelim…

diderot etkisi

Diderot`un satın aldığı kırmızı sabahlık o kadar çok güzel bir sabahlıktı ki; başka eşyalar arasında güzelliğinden dolayı çok fazla göze batmaya başlamıştı. Evin genel eşya düzeni ve havası adeta bozulmuş, tüm diğer eşyalar Diderot`u rahatsız etmeye başlamıştı. Bu durumla birlikte, eşyaların arasındaki bütünlüğü, uyumu ve dengeyi yakalamak adına Diderot tüm diğer eşyaları değiştirdiği zaman kırmızı sabahlığının gösterişine uyumlu hale gelebileceğine inanıyor, eşyalarını iyileştirme ve değiştirme isteği ile yanıp tutuşuyordu.

Çok geçmeden, yeni yağlı boya tablolar, güzel bir duvar halısı, yeni baskılar, yeni ve rahat bir sandalye, ayna, gardırop, şık bir çalışma masası ve pahalı bir duvar saatiyle neredeyse bütün evin içini değiştirdi. Diderot böylelikle sadece eşyaların daha yeni olması, birbirine uyumlu olması ve biraz da diğer insanların onun eşyalarına hayranlıkla bakması arzusuyla büyük bir maddi harcama yapmış oldu. Fakat Denis Diderot hiçbir zaman bir daha eski sabahlığı ile olduğu kadar mutlu olmayı beceremedi. İşte bu davranış modeli Diderot etkisi olarak kullanılan bir tabir şeklinde günümüzde yerini alacaktır.

“Eski sabahlığımın efendisiydim, ama yenisinin kölesi oldum.”

Denis Diderot

1988`de Antropolog Grant McCracken bu arzunun satın aldığımız şeylere nasıl şekil verdiğini ve bu bütünlük arzusunu tanımlamak için Diderot`a ithafen “Diderot Etkisi” tabirini kullandı.

Diderot Etkisi Bize Ne Öğretir?

Diderot etkisi yeni bir eşya edinmenin, onu satın almanın ya da sahip olmanın genellikle daha fazla yeni şey edinme isteğini arttırarak bir tür tüketim sarmalı yarattığını öne sürer. Bunun sonucunda da insanlar mutlu ya da tatmin olmak için asla ihtiyaç duymadıkları şeyleri satın alırlar.

Aslında Diderot etkisi bize satın alınamayacak şeylerin daha değerli, uğruna mücadele edilen şeylerin daha önemli olduğunu söyler. Ayrıca ihtiyacımızın olmadığı şeyleri satın almanın doğru olmadığını ifade eder.

Konuya biraz da pazarlama argümanları yönünden bakalım. Tüketimde domino etkisi yaratan Diderot etkisi aslında pazarlama ve satın alma davranışlarıyla çok yakından ilişkilidir. Birçok mağazada sergilenen eşleştirmeler ve kombinasyonlar da bu yöntem ile yapılır. İnsanların Diderot etkisine yönelik içgörülerini doğru analiz eden pazarlamacılar bu tür kombinasyonları çok iyi yapar. Mesela bir mağazada satın aldığınız takım elbiseden sonra iç kombinasyon ve renk olarak bir gömlek önerisi ve onu satın alma isteğini tetikleyen satıcının davranışı da diderot etkisine örnektir. Diyelim ki bir kazak satın aldınız, altına renk uyumu sağlayan bir pantolon, hadi bir de ayakkabı olsun, ayakkabıya uyumlu kemer, bir de saat derken bir bakmışsınız ki onca para harcayarak o mağazadan çıkmışsınız.

Tüketim Çılgınlığı ve Diderot Etkisi

Günümüzde birçok insanı sarmalayan tüketim çılgınlığı Diderot`un sabahlığına uyum için satın alınan eşyalar gibi hakikaten bir çılgınlık hali olarak tabir edilebilir. Aşırı ve gereksiz para harcama durumu, her beğenilen eşyanın satın alınmak istenmesi, bir eşyaya sadece uyum ve kombinasyon amacıyla sahip olma isteği, hatta başkalarından görüp de sırf onlarda olduğu için gereksizce satın alma isteği diderot etkisi kavramını daha anlaşılır hale getiriyor. Tüketim çılgınlığının aynı zamanda nasıl bir satın alma dürtüsü yarattığını buradan okuyabilirsiniz.

Aslında alışveriş alışkanlıklarımızı belirleyen birçok etken vardır. Bu alışkanlıklar içerisinde birbirini tamamlama, birbirine uyum, güzellik, koordinasyon ve bütünlük oluşturan eşyalara sahip olma dürtüsü diderot etkisi ile açıklanabilir. Bu etki bireyleri neredeyse iflasın eşiğine kadar götürebilecek bir tüketim döngüsü yaratır. Sahip olunan şeyler arasında kusursuz bir ilişki kurmak esasında ihtiyaç olmasa da o eşyanın bir gereksinimmiş gibi satın alınmasına yol açar. Bu durum sosyologların, psikologların, reklamcıların, iç mimarların, pazarlamacıların, satış alanında çalışan bireylerin oldukça üzerinde durduğu bir konudur. Bazı meslekler bu süreci çok iyi yöneterek satın alma davranışlarına yön verirler. Bir satın alma davranışı, diğer bir satın alma eğilimine yön verir.

Uzmanlar Ne Diyor?

Modern uzmanların anlayışına göre, Diderot`un odasının ambiyansını bozan tek bir eşyayı satın alması, onun evindeki bütün eşyaları değiştirme davranışına sebep oldu. Diderot`a en başta özgürlük, güven ve keyif veren kırmızı sabahlığı, onu sonunda kapana kıstırmıştır. Oysa Diderot eski sabahlığıyla daha özgür, daha mutlu, hatta üzerine bir damla boya dökülse bile onu rahatlıkla temizleyip tekrar giyecek kadar keyifli bir yaşam sürmekteydi.

İhtiyacımız olmayan şeyleri neden satın alırız? Sorusuna iyi bir analiz örneği olan etki, arzu ve istek peşinde koşmanın neden insanlara mutlak bir mutluluk getirmeyeceğini de anlamlandıran bir davranış modelidir. Satın alınan her şeyin insanları başka bir şey satın almaya teşvik eden Diderot etkisine yönelik davranış biçimi, çağımızın en büyük satın alma davranışlarından biridir.

Diderot Birliği

Günümüzde Diderot etkisi yaklaşımını çok fazla önemsemeyip bir kombin ve bütünlük olması adına satın alımlar yapan ve kendilerine Diderot birliği üyeleri olarak adlandıran bireyler de var. Mesela bazı Yuppie olarak adlandırılan bireylerin BMV marka araba ve Rolex marka saat kullanmaları bu birlik içinde yapılan bir satın alma davranışıdır. Aynı zamanda buna Diderot bütünlüğü de denir.

Konu ile ilgili videoyu aşağıda izleyebilirsiniz.

Bu yazımızdan sonra “İlkel Beyin” adıyla kaleme aldığımız yazımıza göz atabilirsiniz. Keyifli bir gün dileriz.

Kaynaklar:

Yazan: Murat Alp Sakıncı

https://tr.wikipedia.org/wiki/Denis_Diderot

https://en.wikipedia.org/wiki/Diderot_effect

https://jamesclear.com/diderot-effect

Kaynakça kelimeler: diderot effect, diderot etkisi ne demek?, Denis Diderot kimdir? Diderot kimdir? Diderot felsefesi, alışveriş çılgınlığı, satınalma, ihtiyacımız olmayan şeyleri neden satın alırız?

Gönüllü yazarımız olmak için lütfen tıklayınız!

bilgezonehttps://bilgezone.com
Bilim, kişisel gelişim, eğitim başta olmak üzere birçok özgün içeriğe sahip Bilgezone, "Türkiye`nin bilge sitesi" sloganı ile yayın hayatına başlamıştır. Bunun için asıl amacımız kaliteli ve faydalı içerik oluşturarak okuyucularımıza katkı sunmaktır. Saygı ve sevgiler...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Most Popular

DEĞERLİ OLMANIN KARŞILIĞI

Değerli olmak, önemli olmak, değerli hissetmek... Bir şeyin önemi neye göre, kime göre belirlenir? Değer dediğimiz kavram nasıl bir anlayış içerisinde kendini...

DİJİTAL İÇERİK YÖNETİMİ

Dijital içerik (Digital content) yönetiminde dijital olarak tüketilen içeriklerin kişisel gelişim, olaylara bakış açısında yeni perspektifler oluşturması gibi durumlara katkısı oldukça büyüktür....

SALGIN PSİKOLOJİSİ NOTLARI

SALGININ AKIL SAĞLIĞINA ETKİLERİ Akıl sağlığı ve salgın psikolojisi nasıl bir yere doğru ilerliyor? Salgın psikolojisi ile yaşamaya...

DOĞAL OLAYLARIN ETKİLEŞİMİ

Doğal olay nedir? Doğada kendiliğinden meydana gelen, insan ve diğer canlıların doğrudan etki etmediği ve farklı birçok etmenler sonucunda meydana gelen olaylara...

Recent Comments

error: İçerik kopyalanamaz!