Ana Sayfa Felsefe ARKHE PROBLEMİ FELSEFESİ

ARKHE PROBLEMİ FELSEFESİ

Okuma Süresi: 5 Dakika

Felsefenin başlangıcı ya da Felsefe ilk nerede başladı? Sorusunun cevabı genellikle Antik Yunan’da olduğu yönündedir. Arkhe nedir? Arkhe problemi nedir? Sorusunun cevabına da gelin birlikte bakalım.

Arkhe problemi nedir? Antik dönem filozoflarının felsefi sorulara aranan cevapları tabiattan elde etme düşüncesi, onları tabiat filozofları olmaya yönlendirmiştir. Bu dönemde felsefe için sorulan esas soru, varlığın ilk ortaya çıkış nedeninin ne olduğu sorusudur. İşte bu probleme Arkhe problemi denir.

Arkhe nedir? “Arkhe” Yunanca kökenli bir sözcüktür. İlk olan, başlangıç, köken, ilke, ilk neden gibi çeşitli anlamları bulunmaktadır. Antik Yunan felsefesinde bu terim daha çok “Tüm varlığın ana kaynağı, ilk töz, ilke” olarak tabir edilmekteydi. Her ne kadar Arkhe felsefesinin ilk tohumlarını Thales atsa da, doğa filozofları içerisinde yer alan Anaksimandros tarafından da Arkhe ve Arkhe problemi için metodlar kullanılmıştır.

Felsefenin Antik Yunan`da başlamasının en önemli nedeni, Şimdiye kadar ulaşan en eski felsefe yönlü metinlerin Antik Yunan medeniyeti dönemine ait olmasıdır. Şüphe götürmez ki, Antik Yunan medeniyeti içinde olmayan insanlar da felsefeye dair sorular sorarak bir çok cevabın arayışı içindeydiler. Örnek vermek gerekirse, Çin`de ya da eski Mısır`da yaşamış olan bir insan da gökyüzüne baktığı zaman ucu bucağı belli olmayan gökyüzünün nasıl oluştuğunu ve birçok varlığın nasıl meydana geldiği sorusunu kendisine mutlaka soruyordu. Dolayısıyla bu sorulara kendi kendine cevap vermeye çalışmaktaydı.

arkhe problemi
Arkhe Problemi

Tüm bu sorular gayet tabi salt bir ülkenin ya da milletin sorduğu sorular değildir. Yani herhangi bir felsefi soru Thales’ten önce de sorulmuş ve cevaplayanlar olmuştur. Fakat günümüze kadar ulaşan cevaplar ilk olarak Thales’ten geldi ve bu nedenle felsefe bir nevi Thales ile başlamış oldu.

Felsefe İlk Hangi Soruyu Sordu?

Felsefe ilk olarak tüm varlıkların temel başlangıç ilkesi nedir? sorusunu sorar. İşte bu sorunun literatürdeki karşılığı “Arkhe (ἀρχήProblemi” dir. Thales’in su, Anaksimenes’in hava, Herakleitos’un ateş ve Anaksimandros’un apeiron/ ἄπειρον /sonsuzluk olarak adlandırdıkları bu problemin çıkış ve temel noktası nedir? sorusu tam manasıyla anlaşılabildiği taktirde, felsefenin neden Thales ile birlikte başladığını da anlamak kolaylaşmış olur.

Bilindiği üzere, Antik Yunan teolojisi, çoktanrılı/politeist ve insan biçimli/antropomorfik bir görünüm ihtiva eder. Bu teolojiyi içeren bilgileri Homeros’un eseri olan İlyada ve Odysseia’dan, ayrıca Hesiodos’un Thegonia adlı eserinden edinebiliyoruz. Fakat, bu teolojinin sistemli bir şekilde kaleme alındığı eser Theogonia‘dır.

Hesiodos’un bu eserinde varlıkların ve insanların nasıl meydana geldiği tek tek anlatılmaya çalışılıyor. Homeros’un eserlerinde ise tanrıların, insanların ve birçok varlığın nasıl oluştukları değil de ne yaptıkları daha çok konu edinilir. Bu nedenle Antik Yunan teolojisi ile ilgili göz atılması gereken en önemli çalışma Theogonia’dır.

Hesiodos, Varlık ve Arkhe Problemi

Arkhe problemini daha iyi kavrayabilmek için ilk başta, Hesiodos’un varlık oluşumunun nasıl anlatıldığına bakmak gerekir. İlk önce Khaos oluştu. der Hesiodos. Sonrasında ise Khaos’tan da Gaia`nın (Yeryüzü) ve Eros’un oluştuğunu, Gaia’dan Uranos (Gökyüzü)’un oluştuğu, sonra her ikisinden de Nyks (Gece), Okeanos (Deniz) ve Kronos (Zaman) gibi on iki tane titanın oluştuğunu anlatır. Görüldüğü üzere, Hesiodos, tüm varlıkların başlangıcı ve ilkesini Khaos`a bağlamaktadır. Fakat burada bir hata söz konusu. Şöyle açıklamak gerekirse, Hesiodos, Khaos’un oluştuğunuifade ediyor. Oluşan herhangi bir şeyden bahsedildiğinde, o şeyin başlangıç (ilke) olabilmesi imkansız gibi görülüyor. Bunun nedeni olarak kendisini oluşturan başka şeylerin olması gereklidir. Zira mantık çerçevesinde düşünüldüğünde oluşturan şeylerin oluşan şeyden önce olması gerekmektedir. Bununla birlikte oluşan bir varlığın bu sebeple ezeli olduğundan da söz etmek mümkün değildir. Çünkü ezeli olmayan bir varlığın da tüm varlıkların ilkesi olması beklenemez.

Fakat, Arkhe problemi için cevap arayışında Hesiodos “İlk önce Khaos vardı” demiş olsaydı böyle bir çelişki yaşanmayacaktı. Khaos’un ne zaman oluştuğu ve nasıl meydana geldiği gibi soruların sorulması anlamını yitirecekti. Çünkü Khaos`un ezeli olduğuna işaret edilmiş olacaktı. Böylelikle ezeli bir varlığın mayası olduğu fikri, çelişki yürütmeden kabul edilebilir nitelikte olurdu. Bu nedenlerle; Khaos eğer oluşmuş olan bir şeyse, bütün varlıkların ilkesi olmayacaktır.Buradan yola çıkarak şu söylenebilir ki, Hesiodos’un teolojisi ilke ve başlangıcın ne olduğuna cevap verememekle birlikte, çelişkilere de sahne olmaktadır.

Doğa filozoflarının tabiata anlam kazandırabilmek için uğraştıkları sorgulamaların yönünün bir şekilde mitolojiye gelmesi kaçınılmazdı. Çünkü mitoloji kesin olarak doğanın nasıl meydana geldiğini açıkladığını iddia eder. Bazı tabiat yönlü filozoflar, Hesiodos’un içine düştüğü bu çelişkiyi fark ederler. Khaos’un oluşan bir şey olduğunu, ezeli olmadığını, bu nedenle varlığın başlangıcının Khaos olmadığını anlarlar. Bunun üzerine, “Varlığı oluşturan ilk/temel şey nedir?” sorusunu sorarak Arkhe problemi kavramının ve dolayısıyla da felsefenin doğuşunda ilk adım atılır.

Thales ve Arkhe Problemi

Tarihte Arkhe sözcüğünü felsefi olarak terimsel anlamda ilk kullanan filozof Thales`tir. Thales bu soruya Hesiodos’tan daha farklı bir yanıt verir. Bizler Khaos`un ne olduğunu tam olarak bilmiyoruz ve elimizde yalnızca Khaos`un oluştuğuna dair bilgi var. Bizler Khaos`un oluşmuş olduğunu varsayarak onun nesnel olabileceği varsayımında bulunabiliyoruz. Fakat Thales, mitolojiden kaynaklı bu çelişkiyi biliyor olmasına karşın, bu durumu alaya alır gibi Arkhe için “Su” tabirini kullanıyor. Yani bir nevi Hesiodos’un çelişkisel yaklaşımını gidermeyip, onu içinden çıkılmayacak bir hale getiriyor. Nesnel olduğu anlaşılan suyun Arkhe olduğu görüşünde iddia ediyor. Bunun dışında Arkhe`nin sadece bir “ilk” kaynak olmayıp, Arkhe problemi nezdinde değişimlerin altında yatan bir “ilke” olduğu görüşü de ortaya çıkmıştır.

Arkhe Nedir? Sorusuna Aranan Yanıtlar

Anaksimandros Thales’ten sonra “Arkhe Nedir?” sorusuna mantıklı bir cevap vermeye çalışıyor Anaksimandros Arkhe`nin sonsuzluk olduğunu söylüyor. Bu nedenle  “hava, su, ateş” gibi klişeleşmiş yanıtları vermekten uzak duruyor. Fakat Anaksimenes “hava” diyerek saçma çelişkiler söylemeye devam ediyor. Herakleitos “ateş” olduğunu söyleyerek buan devam ediyor. Nihayetinde Elea’lı filozoflar ortaya çıkınca Arkhe’nin “cevher/töz” olduğunu söyleyerek tekrar Anaksimandros’un mantıklı cevabına ulaşıyorlar. Platon (Eflatun) dönemine kadar da Arkhe böyle tartışılmaya devam ediyor. Platon`dan sonra ise bu probleme yanıt aramaktan vazgeçiliyor.

Kim Ne Söylemiş?

Thales: “Su herşeyin tek ilkesidir.”

Anaksimandros: “Onun tek bir özelliği vardır. Sonsuz ve sınırsızdır.”

Anaksimenes: “Bütün evreni bir arada ve ayakta tutan şey havadır.”

Herakleitos: “Ateş bütün var olanların ilk ve gerçek temelidir.”

arkhe problemi

Pythagoras: “Evrenin kökeni somut varlıklar değil, sayılardır. Sayı ve matematik her şeyin özüdür.”

Parmenides: “Değişmeyen, sonsuz olan tek şey “Bir” dir. Onun dışındaki her şey yanılgıdan ibarettir. Çokluk denilen şey yalnızca bir görünüş ve aldatmacadır.”

Elealı Zenon: “Var olan bir bütündür ve tek şey hareketsizliktir.”

Ksenofanes: “Her şey düşüncedir. Var olanın temelinde düşünce vardır.”

Empedokles: “Evrenin özünde 4 ana öğe vardır. Toprak, hava, su ve ateş.”

Anaksagoras: “Varlığın ilkesi sonsuza kadar değişmeyecek olan sayıları sonsuz olan tohumdur.”

Demokritos: “Evrenin ilk ana temeli atom ve onun bileşenleridir.”

Görüldüğü üzere birçok filozof Arkhe problemi üzerine hayli kafa patlatmıştır. Fakat Arkhe problemi için sorulan sorular ve aranan yanıtlar da felsefenin gelişimine katkı sunmuştur. Her filozofun Arkhe problemini ayrı ayrı ele alışı farklı soruları beraberinde getirmiş; genel olarak felsefi bilgeliğin büyümesini sağlamıştır. Aranan yanıtlar saçma da olsa, bir tez diğerini mantık çerçevesinde çürütse de bu yol ile Arkhe problemi tarihin bazı dönemlerinde yoğun olarak çözülmeye çalışılmıştır. Farklı çelişkiler, paradokslar ve içinden çıkılmaya çalışılan durumlara yönelik de mantık ilminin gelişmesi sağlanmıştır. Bütün bu süreç de şunu göstermiştir ki, Arkhe problemi felsefenin günümüzdeki haline dönüşmesindeki basamaklardan en önemlisini oluşturmaktadır.

Arkhe problemi felsefesi adlı yazımızdan sonra “Antik Çağ Filozofları İş Dünyasının Liderlerine Neler Öğretebilir?” adlı makalemize göz atabilirsiniz. Keyifli ve sağlıklı günler dileriz.

Kaynaklar:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Arkhe

https://tr.wikipedia.org/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F_felsefesi

https://tr.wikipedia.org/wiki/Kategori:Antik_Yunan_filozoflar

Kaynak araştırma terimleri: Arkhe problemi nedir? Arkhe nedir?, Arkhe ne demek? ilk çağ filozofları, antik yunan filozofları, ilk çağ felsefesi, antik yunan felsefesi, arkhe nedir felsefe, filozofların arkhe görüşleri, arkhe problemi filozofları, değişim problemi, ilk neden arkhe kısaca, kısaca arkhe nedir? Akrhe nedir sorusuna verilen cevaplar, arkhe nedir kısaca, arkhe nedir felsefe, arkhe nedir sorusuna cevap veren filozoflar.

Gönüllü yazarımız olmak ister misiniz?

bilgezonehttps://bilgezone.com
Bilim, kişisel gelişim, eğitim başta olmak üzere birçok özgün içeriğe sahip Bilgezone, "Türkiye`nin bilge sitesi" sloganı ile yayın hayatına başlamıştır. Bunun için asıl amacımız kaliteli ve faydalı içerik oluşturarak okuyucularımıza katkı sunmaktır. Saygı ve sevgiler...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Most Popular

CORONA VE İSTİFÇİLİK DAVRANIŞLARI

İstifçilik nedir? Nesneleri, objeleri, eşyaları ihtiyaç olmamasına rağmen biriktirme, istif etme, stoklama davranışına istifçilik denir. Aynı zamanda bu eşyaları saklama ve biriktirme...

DEĞERLİ OLMANIN KARŞILIĞI

Değerli olmak, önemli olmak, değerli hissetmek... Bir şeyin önemi neye göre, kime göre belirlenir? Değer dediğimiz kavram nasıl bir anlayış içerisinde kendini...

DİJİTAL İÇERİK YÖNETİMİ

Dijital içerik (Digital content) yönetiminde dijital olarak tüketilen içeriklerin kişisel gelişim, olaylara bakış açısında yeni perspektifler oluşturması gibi durumlara katkısı oldukça büyüktür....

SALGIN PSİKOLOJİSİ NOTLARI

SALGININ AKIL SAĞLIĞINA ETKİLERİ Akıl sağlığı ve salgın psikolojisi nasıl bir yere doğru ilerliyor? Salgın psikolojisi ile yaşamaya...

Recent Comments

error: İçerik kopyalanamaz!