Ana Sayfa Davranış Bilimi APTALLAR NEDEN DAHA CESUR?

APTALLAR NEDEN DAHA CESUR?

Okuma Süresi: 6 Dakika

Aptallık nedir? Aptal nedir? Aptal kime denir? Zekası çok fazla gelişmemiş, zekadan yoksun olma hali, aptal olma durumudur.

Deha ile aptallık arasındaki fark, dehanın sınırlarının olmasıdır.

Albert Einestein

Eski sözcüklerde aptal anlamı havayilik, bakkuşluk, tahminsizlik, salaklık, beyinsizlik, patavatsızlık, alık salık ve ahmaklık, aşırı saflık, sersemlik olarak da kullanılır. Aptallık, anlayış ve sağduyunun kullanılmamasıdır. Eğitilmemiş insanlar için sıkça kullanılır. Özel yeteneklerden yoksun olma durumudur. Zihnin öğrenme, öğrendiklerinden faydalanma, değişimlere adaptason ve yeni çözüm yolları arayışında olup o yolları bulabilme yeteneğinin olmama hali de aptallık olarak ifade edilebilir. Aynı hatayı ikinci kez ve daha fazla tekrarlama durumu da aptalca davranışlar sergileyen biri için örnek verilebilir. Saçma, absürt, argoda “mal” ingilizce terimler içinden stuped, idiot, silly, dump, foolish gibi sözcükler de aptallığı ifade etmede kullanılan kelimelerdir.

Aptallar neden daha cesur? Başlıklı yazımızın açılımına aptallığın duygu hali, zeka ile kıyası ve daha farklı özelliklerini ele alarak başlayalım. Yazımızın sonunda aptalların bir çoğunun neden daha cesaretli olduğunu örneklendirmiş olacağız.

Aptallığın Sıfat Hali

Aptallık ile ilgili o kadar çok kavram var ki, bunların temeli zeka yoksunluğu ile ilintilidir. Aptallığın bir sıfat olarak kullanıldığı aptal davranış, aptal insan, aptal hayvan, aptal karga (Kurnaz tilki), aptal adam, aptal, aptal beyin vs. vs. gibi kullanımlar bir sıfat hali ile o bireyin ya da varlığın düşük zeka içeren bir davranış sergilediğini anlatmayı ifade eder. Hatta satrançta aptal matı diye bir tabir vardır. Yani oyunun başında kısa bir zamanda karşı tarafı yenmek olarak ifade edilir. Aristo “Hayvanlar Tarihi” adlı kitabında ahtapot için “aptal hayvan” tabirini kullanmıştır. Oysa günümüzde ahtapotların zeki hayvanlar olduğu gözlemlenmiştir. Mesela Fince`de günlük konuşmalarda “Baykuş” ismini söylemek karşıdakine “aptal” denildiği anlamına gelir. Dünyada “aptal” olmayı ifade eden birçok terim vardır. “Aval aval” “Bön bön bakmak” da buna örnek olarak gösterilebilir. “İnsanı aptal yerine koymak” da karşımızdakinin aklıyla alay etmek söylemi ile bağlantılı ifadelerdir.

Her aptal, onu beğenen başka bir aptal bulur.

Nicolas Boileau

Nicolas Boileau`nun bu vecizesini “Her salağa hayran olacak daha da salak biri çıkar.” şeklinde söyleyenler de vardır. Salaklık ve aptallık arasındaki bağlantı bu yönüyle vecizeler halinde tarih boyunca dile getirilmiştir.

Aptallığın kimyası zeka ile ölçülür. Yani basitçe düşük zeka, orta zeka, yüksek zeka gibi ölçümler, zekanın azlığı ya da çokluğuna bağlı olarak aptallık için belirleyici kriter oluşturur. Aptallık ortadan kaldırılabilir mi? Tabi ki evet! Yani ortada tedavisi mümkün olmayan bir beyin hasarı yoksa aptallık günümüzde rahatlıkla ortadan kaldırılabilir. Ama bireyin bunun farkında olması pek de kolay değil. Yani aptal insan kendisinin aptal olduğunu kabullenmeyecek kadar aptallığa yenik düşebilir.

İzafi Aptallık

Fakat şöyle bir durum da var: Aptallık göreceli midir yoksa değil midir? Çoğunluğun doğru olarak kabul ettiği bir davranış zeka göstergesi iken, o davranışın tersini yapma hali düşük zeka ile bağdaştırılabilir mi? Peki öyleyse bu durum zamana, coğrafyaya, kültüre, alışkanlıklara ve tercihlere göre değişiklik göstermez mi? Öncelikle aptal bir insanın aptal olduğunu varsaymak için, aptal olmayan ve zekasını daha üst düzeyde kullanan bir insan ile karşılaştırmak gerekir. Ortada aptal ya da zeki olarak kıyaslama yapabileceğimiz bir birey, toplum ya da herhangi bir karşıt davranış modeli yoksa bu ölçüm yapılabilir mi? Kıyaslama olmazsa neyin ölçüleceği de bilinmediği için aptallık ya da zeki olma durumu izafi olabilir mi?

İki şey sonsuzdur. İnsanoğlunun aptallığı ve evren. Fakat ikincisinden o kadar da emin değilim.

Albert Einstein

Milattan önce Babil`de ülkesini yöneten bir krala dünya yuvarlak mı yoksa düz mü diye bir soru sorulduğunda muhtemelen düz olduğunu ya da bilmediğini söyleyecektir. Günümüzde ise bu soruyu 10 yaşındaki bir çocuk bile rahatlıkla cevaplandırabilir ve dünyanın yuvarlak olduğunu söyler. Hatta üzerine ülkelerin bile nerede olduğunu harita üzerinde rahatlıkla gösterir. Pekala Babil kralı bu durumda aptal mıdır? 10 yaşındaki çocuk dünyanın yuvarlak olduğunu bilirken, Babil kralının bunu bilmiyor olması zeka seviyesinin düşük olduğu anlamına gelir mi? Bu soruların cevabını okuyucu olarak siz düşünün. Ama buradan yola çıkarak şöyle söylenebilir ki, zaman, coğrafya ve daha birçok etken bilgi ve zeka arasındaki ilişkiyi etkiliyor. Belki de gelecekteki insanoğlu bizim aptallığımızı konuşup halimize şaşıracaktır.

Aptallık Davranışı

Aptalca iş yapmak mental açıdan kişiyi diğer insanların aptallık kabına koyarak yoğurmasına, bu aptalca işin, ya da zekaca düşük davranışın sonucunu akıl edemeden ceremesini çekmesine neden olur. Genel olarak zihin gücünün azlıgı, us yetersizliği, bellek yetersizliği, düşünme ve öğrenme yetersizliği aptallık durumuna katkı sağlar.

Aptallık nedir? Sorusuna Morgan Freeman şöyle cevap veriyor:

Aptallık gerçeği bilerek, gerçeği görerek hala yalanlara inanmaktır.

Morgan Freeman

Psikologlar aptallık kavramı üzerinde çalışarak bu durumu 3 temel başlık altında toplamışlar:

kalıtım, doğum ve öncesi, çevre.

İşte bu 3 etken aptallık haline ya da mental bakımdan zeki olma haline önemli derecede etki eder.

Aptallık ve Empati

Ayrıca bazı tezler öne süren uzmanlar var. Ne diyor bu uzmanlar? Aptallar mutlu yaşar! Gerçekten öyle mi? Aptallar zekilerden daha mı mutlu yaşar? Bu soru bilginin azlığı ile doğrudan bağlantılı. Başka bir ülkede yaşanan doğal afet nedeni ile hayatını kaybeden insanlara üzülen zeki bir insan ile bu durumu hiç umursamayan zeka seviyesi düşük bir insan arasındaki fark ne ile açıklanabilir? Empati yoksunluğu buna örnek gösterilebilir. Diğer insanların acısını anlayamama, empati kuramama durumu haliyle kişinin üzgün olmamasına etki edecektir. Bilgiden yoksun bir birey kendisini doğrudan ilgilendiren bir olumsuzluk olmadıkça üzülmeyecektir. Bu nedenle kafasını çok fazla meşgul etmeyen, bilgi yoksunu, çevresine duyarsız olan aptal insanlar zekasını kullanan, bilgili ve duyarlı insanlardan daha mutlu yaşayacaktır.

Aptal bireylerin yetişmesinde çocukluk dönemi aile, çevre ve kültürün etkisi son derece önemli bir etken olarak karşımıza çıkar. Dünyayı, çevresini, bilimi ve daha birçok şeyi keşfetme yolunda ilerlemeye çalışan çocukları bu davranışlarından yoksun bırakmak, onları istedikleri şeylere kontrollü biçimde ve takip ederek yönlendirmek değil de, onları bunlardan mahrum bırakacak yasaklar koymak aptallığın, zeka geriliğinin, başarısızlığın kapısını sonuna kadar açacaktır. Zeki insanlara bir bakın! Bu insanlar belki çocukluk dönemlerinde zor şartlar altında yaşadılar ama etraflarında onları doğru yönlendiren, heveslerini kırmayan ve onları motive eden birçok akıllı insan göreceksiniz.

aptallık

Aptalca davranan insanların cesaret hamuruyla yoğrulmuş olduğunu düşünebilirsiniz. Çünkü o kadar çok aptalca şey yaparlar ki, buna akıl sır erdirilmez. Nasıl da hiç utanmadan, hiç sıkılmadan, hiç düşünmeden ve o davranışı yaptıktan sonraki adımın ne olacağını kestirmeden bunu yapabilirler? Hayretler içinde kalakalırsınız.

Aptallık kavramının cesaret ile arasındaki bağ, üzerinde hayli kafa patlatılması gereken bir konudur aslında. Aptallar neden daha cesur? Bu detaylı yazımızda aptallığın kimyasını bir davranış modeli olarak ele alacağız. Bir banka soygunu gerçekleştiren adamın davranışları üzerinden yola çıkarak nobel ödülü kazanan David Duning ve Justin Kruger; bir makele yayınlayarak literatüre yeni bir davranış modelinin isminin girmesini sağladılar. Buna bir bakalım:

Aptallık ve Limon Suyu

19 Nisan 1995 yılında Mcarthur Wheeler isimli bir adam aynı gün içinde 2 banka şubesini soyar. Soygun esnasında yüzünü gizlememesinin yanı sıra, bankadan çıkarken de kameralara bakıp gülümser. Güpegündüz kameralarla dolu bankayı yüzünü gizlemeden ve aymazlıkla kameralara gülümseyerek oradan uzaklaşan bu adamı, polisler 24 saat içinde çok rahat bir şekilde yakalar. Sorgulamayı yürüten polis ekibi bu hırsıza güvenlik kamerası görüntülerini gösterdiğinde soygun yapan Mcarthur Wheeler şöyle cevap verir:

“Yüzüme limon sürmüştüm, beni nasıl tanıdınız?”

Daha sonra anlaşılır ki, bu soyguncu yüzüne limon sürdüğünde kameralar tarafından görülmeyeceğini düşünmüştür. Limon suyu ona göre görünmez mürekkep işlevi görüyordu. Mcarthur Wheeler da yüzüne limon suyu sürdüğünde bir şekilde görünmez olacağına inanmıştı. Yani kameralara yakalanmayacak ve soygun sonrası hayatına normal bir şekilde devam edecekti. Aptallık adına araştırılması gereken bir husustu bu.

Dunning-Kruger Sendromu

Aptallık halini gözler önüne seren ve efsane haline gelen bu davranış modelini iki sosyal psikolog (David Duning ve Justin Kruger) etraflıca incelemeye karar verir. Çünkü bu psikologlar kendilerine şu soruyu sorarlar: İnsanlar nasıl olur da bu kadar aptalca kararlar alabiliyor?

David Duning ve Justin Kruger konuyu araştırarak bununla ile ilgili bir makale yayınladılar. Sonuç şöyledir:

Aptallar daha cesur, çünkü aptal insanlar yeteneksizler ve bunun farkında değiller. Yani yeteneksiz olduklarının farkında olmama durumu aptalların daha cesur olmalarında etkendir. Çünkü endişesizdirler ve bir sonraki adımda başlarına neler gelebileceğini düşünmeden içinde bulundukları duruma körü körüne inanmanın getirdiği özgüven ile hareket ederler. Bu araştırma çok ses getirdi. David Duning ve Justin Kruger`e Nobel ödülü kazandıran bu makale Dunning-Kruger etkisi, Dunning-Kruger sendromu olarak literatüre geçti. Bilgisizliği de bunun içine koyalım. Çünkü cahillik cesareti arttırır.

Cahil cesareti olarak da bilinen aptallar neden daha cesur konusu, David Duning sendromunun esas temel noktasını oluşturuyor. Bu davranış biçimi için birçok deney yapılmış, örnekler verilmiştir. Aptallık ve cesaret arasındaki ilişki akademik olarak da birçok üniversitenin tez, araştırma ve ders konusu olmuştur.

İş yaşamında, okul hayatında ve daha birçok alanda aptal olarak görülüp de önemli mevkilerde olan, başarı merdivenlerini hızlıca tırmanan birçok kişinin nasıl da cesaretli olduğunu anlamaya imkan veren David Duning ve Justin Kruger’in bu çalışması aptal olma durumu ve cesaret kavramı arasındaki ilişkiyi açıkça gözler önüne seriyor. Neden daha zeki insanlar dünyanın birçok ülkesinde, birçok işte daha alt düzeyde ve pozisyonlarda çalışıyor? En çok kazandıran sektörlerdeki şirket sahiplerinin ve onların Ceo’larının altında çalışan birçok zeki insan var. Onlar neden hızlıca yükselemiyor? Cesaret bu durumu değiştirebilir mi? Zeka ve cesaretin bir arada kullanıldığını düşünün. Başarı kendiliğinden gelecektir.

Akıllılar hep kuşku içindeyken, aptallar küstahça kendinden emindir.

Bertrand Russel

Aptal Zeka

İnsanlık, tarih boyunca aptallığın yıkıcı, tahrip edici, vurucu, kırıcı, aşağılayıcı ve öldürücü gücüne şahit olmuştur. Ortaçağ`da kedileri öldüren aptallar, farelerin olağanüstü artışına ve milyonlarca insanın ölümüne neden olan kara vebanın ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Aptallık bir taraftan medeniyetimize tehditler savururken, öteki taraftan varoluşumuzun mistik yapısını oluşturur. İnsanoğlu, aptallığının ceremesini çekmemek için aklını kullanmayı öğrenmek zorunda kalmıştır. Bunun sonucu olarak aptallığa diş geçirebilmek için ve ona hükmedebilmek için geliştirilen taktikler, stratejiler medeniyetimizi şekillendirmektedir. Fakat bu durum gelecekte bir hezeyana yol açabilir mi? Hiç de aptal olmayan ve günümüzdeki birçok insandan fevkalade akıllı olan bir yapay zeka insanlığın gidişatına nasıl bir etki yapar? Muhtemelen yapay zekaya karşı insanlığın silahı aptallık olacaktır. Fantastik edebiyata katkılar sunan ünlü yazar Terry Pratchett şöyle der: “Gerçek aptallık, yapay zekayı her zaman yener.

Aptal zekanın ortalığı tozu dumana katıp, sonra da “Ben bunun olacağını bilmiyordum” demesi öngörüsüz bir kafa yapısının göstergesidir. Ve bu kafa yapısı oldukça, cesaret aptalların safında var olmaya devam edecektir.

Bu yazımızı şöyle kapatalım o zaman: Aptallık mı? Büyük cesaret!

Kaynaklar:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Dunning-Kruger_etkisi,

https://www.youtube.com/watch?v=dJoekJACkD0

https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0diot

https://www.capital.com.tr/yazarlar/nevzat-aydin/yapay-zekaya-karsi-insanligin-silahiaptallik

Aptal olma sendromunun davranış biçimine etkisini içeren bir diğer yazımız “Bilgisizlik” adlı içeriğimizi de okuyabilirsiniz. Keyifli ve sağlıklı günler dileriz.

Bilgezone`da siz de yazılarınızı paylaşmak ister misiniz? Lütfen tıklayın!

bilgezonehttps://bilgezone.com
Bilim, kişisel gelişim, eğitim başta olmak üzere birçok özgün içeriğe sahip Bilgezone, "Türkiye`nin bilge sitesi" sloganı ile yayın hayatına başlamıştır. Bunun için asıl amacımız kaliteli ve faydalı içerik oluşturarak okuyucularımıza katkı sunmaktır. Saygı ve sevgiler...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Most Popular

DEĞERLİ OLMANIN KARŞILIĞI

Değerli olmak, önemli olmak, değerli hissetmek... Bir şeyin önemi neye göre, kime göre belirlenir? Değer dediğimiz kavram nasıl bir anlayış içerisinde kendini...

DİJİTAL İÇERİK YÖNETİMİ

Dijital içerik (Digital content) yönetiminde dijital olarak tüketilen içeriklerin kişisel gelişim, olaylara bakış açısında yeni perspektifler oluşturması gibi durumlara katkısı oldukça büyüktür....

SALGIN PSİKOLOJİSİ NOTLARI

SALGININ AKIL SAĞLIĞINA ETKİLERİ Akıl sağlığı ve salgın psikolojisi nasıl bir yere doğru ilerliyor? Salgın psikolojisi ile yaşamaya...

DOĞAL OLAYLARIN ETKİLEŞİMİ

Doğal olay nedir? Doğada kendiliğinden meydana gelen, insan ve diğer canlıların doğrudan etki etmediği ve farklı birçok etmenler sonucunda meydana gelen olaylara...

Recent Comments

error: İçerik kopyalanamaz!